PRACA BADAWCZA
Poczucie niepełnosprawności a percepcja siebie i objawy depresji u osób dorosłych z głuchotą postlingwalną korzystających z implantu ślimakowego
 
Więcej
Ukryj
1
Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, Światowe Centrum Słuchu, Klinika Rehabilitacji, Warszawa/Kajetany
AUTOR DO KORESPONDENCJI
Joanna Kobosko   

Światowe Centrum Słuchu, Klinika Rehabilitacji, ul. Mokra 17, Kajetany, 05-830 Nadarzyn, e-mail: j.kobosko@ifps.org.pl
Data publikacji: 30-10-2020
 
Now Audiofonol 2015;4(1):41–54
 
SŁOWA KLUCZOWE
STRESZCZENIE
Wstęp:
Poczucie niepełnosprawności jest subiektywnym stanem doświadczanym często niezależnie od obiektywnych przejawów niepełnosprawności wrodzonej czy nabytej, np. głuchoty. Wykazuje związek z akceptacją niepełnosprawności i zdrowiem psychicznym danej osoby. Celem pracy jest ocena nasilenia poczucia niepełnosprawności i zbadanie jego związków z percepcją siebie, doświadczanymi objawami depresji i zmiennymi socjodemograficznymi, takimi jak: płeć, wiek, wykształcenie, status małżeński (partnerski), status zatrudnienia, oraz zmiennymi związanymi z głuchotą: czas doświadczania głuchoty i czas korzystania z implantu ślimakowego (CI), u osób z głuchotą postlingwalną z CI.

Materiał i metody:
Badaniami objęto 94 osoby z głuchotą postlingwalną, nabytą w wieku powyżej 3 i pół roku, w tym 56 kobiet i 38 mężczyzn, którzy uczestniczyli w hospitalizacjach rehabilitacyjnych organizowanych przez Klinikę Rehabilitacji Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu (IFPS). Wiek badanych mieścił się w przedziale od 23 do 81 lat, wszyscy korzystali z jednego implantu ślimakowego, który otrzymali po 18 roku życia, a czas doświadczania głuchoty zawierał się w przedziale od 1 roku do 55 lat. Czas korzystania z CI wynosił od pół roku do 11 lat. Do opisu percepcji siebie, w tym także w wymiarze niepełnosprawności, posłużono się Kwestionariuszem Ja-Inni (modyfikacja Kwestionariusza Cech wg M. Jarymowicz), a nasilenie objawów depresji mierzono z wykorzystaniem kwestionariusza Beck Depression Inventory (BDI).

Wyniki:
Poczucie niepełnosprawności o średnim i wysokim nasileniu doświadcza 58,4% biorących udział w badaniu. Z większym poczuciem niepełnosprawności wykazuje istotny związek spostrzeganie siebie w porównaniu z innymi ludźmi jako głupszego, słabszego, niesamodzielnego, samotnego i nieśmiałego, natomiast z mniejszym poczuciem niepełnosprawności wiąże się spostrzeganie siebie jako słyszącego, lubianego, wesołego i atrakcyjnego fizycznie (ANOVA). Osoby postlingwalnie ogłuchłe z CI o większym poczuciu niepełnosprawności spostrzegają siebie ogólnie mniej pozytywnie, jak i bardziej negatywnie w porównaniu z tymi z niskim poczuciem niepełnosprawności. Poczucie niepełnosprawności okazało się być istotnie wyższe u osób młodszych (poniżej 60 lat) w porównaniu ze starszymi. Ponadto większego poczucia niepełnosprawności należy spodziewać się u osób doświadczających objawów depresyjnych.

Wnioski:
Osoby z głuchotą postlingwalną z CI, które mają nasilone poczucie niepełnosprawności związane z byciem osobą głuchą (ale nie tylko) potrzebują różnych form interwencji psychologicznej. Poczucie niepełnosprawności wraz z innymi pozostającymi z nim w istotnym związku cechami percepcji siebie wyraźnie tworzą „syndrom niepełnosprawności” w obrazie psychologicznego funkcjonowania osób z głuchotą postlingwalną z CI, który najprawdopodobniej ma charakter uniwersalny, a więc stosuje się też do osób z niepełnosprawnością inną niż głuchota. Poczucie niepełnosprawności pozostaje w dodatnim związku z objawami depresji. Podsumowując, niepełnosprawność stanowi ważny wymiar doświadczania siebie przez osoby z głuchotą postlingwalną z CI, a poczucie niepełnosprawności może także wskazywać, jak dana osoba radzi sobie ze swoją niepełnosprawnością.

 
REFERENCJE (47)
1.
Szymczak B. Słownik języka polskiego, t. II. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe; 1979.
 
2.
Mosby S. Mosby’s Medical Dictionary, wyd. 8, e-book; 2009.
 
3.
Helvik A-S, Jacobsen G, Hallberg LR-M. Psychological well-being of adults with acquired hearing impairment. Disabil Rehabil, 2006; 28(9): 535‒45.
 
4.
Wilmowska-Pietruszyńska A, Bilski D. Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia. Niepełnosprawność – zagadnienia, problemy, rozwiązania, 2013; 2(7): 5‒20.
 
5.
Kobosko J. Osoba głucha, to znaczy kto? – tożsamość osobowa młodzieży głuchej i słabosłyszącej rodziców słyszących. W: Kobosko J, red. Młodzież głucha i słabosłysząca w rodzinie i otaczającym świecie – dla terapeutów, nauczycieli, wychowawców i rodziców. Warszawa: Stowarzyszenie „Usłyszeć Świat”; 2009, 19–35.
 
6.
Kobosko J. Doświadczanie siebie jako osoby głuchej – badania nad młodzieżą głuchą i jej słyszącymi matkami z perspektywy interpersonalnej. Człowiek – Niepełnosprawność – Społeczeństwo, 2010; 11: 101–22.
 
7.
Krawiec M. Poczucie niepełnosprawności u młodzieży z uszkodzeniami słuchu. W: Kobosko J, red. Młodzież głucha i słabosłysząca w rodzinie i otaczającym świecie – dla terapeutów, nauczycieli, wychowawców i rodziców. Warszawa: Stowarzyszenie „Usłyszeć Świat”; 2009, 67–78.
 
8.
Kobosko J. Tożsamość macierzyńska matki a głuchota dziecka. Studia nad matkami słyszącymi młodzieży głuchej. Studia Psychologiczne, 2008; 46(3): 35–50.
 
9.
De Graaf R, Bijl RV. Determinants of mental distress in adults with a severe auditory impairment: differences between prelingual and postlingual deafness. Psychosom Med, 2002; 64(1): 61‒70.
 
10.
Malinoff RL, Weinstein BE. Changes in self-assessment of hearing handicap over the first year of hearing aid use by older adults. J Speech Lang Hear Res, 1989; 22: 54‒60.
 
11.
Saito H, Nishiwaki Y, Michikawa T, Kikuchi Y, Mizutari K, Takebayashi T i wsp. Hearing handicap predicts the development of depressive symptoms after 3 years in older community-dwelling Japanese. J Am Geriatr Soc, 2010; 58: 93‒7.
 
12.
Gopinath B, Schneider J, Hickson L, McMahon CM, Burlutsky G, Leeder SR i wsp. Hearing handicap, rather than measured hearing impairment, predicts poorer quality of life over 10 years in older adults. Maturitas, 2012; 72(2): 146‒51.
 
13.
Bench RJ. Communication skills in hearing-impaired children. London: Whurr Publishers; 1992.
 
14.
Du Feu M, Fergusson K. Sensory impairment and mental health. Advances in Psychiatric Treatment, 2003; 9: 95‒103.
 
15.
Barlow JH, Turner AP, Hammond CL, Gailey L. Living with late deafness: insight from between worlds. Int J Audiol, 2007; 46: 442‒8.
 
16.
Szczepankowski B. Niesłyszący – głusi – głuchoniemi. Wyrównywanie szans. Warszawa: WSiP; 1999.
 
17.
Hallberg LR-M, Ringdahl A. Living with cochlear implants: experiences of 17 adult patients in Sweden. Int J Audiol, 2004; 43: 115‒21.
 
18.
Heydebrand G, Mauze E, Tye-Murray N, Binzer S, Skinner M. The efficacy of structured group therapy intervention in improving communication and coping skills for adult cochleaar implant recipients. Int J Audiol, 2005; 44: 272‒80.
 
19.
Kobosko J. Aparat słuchowy – aspekty psychologiczne, społeczne i komunikacyjne. W: Kobosko J, red. Młodzież głucha i słabosłysząca w rodzinie i otaczającym świecie – dla terapeutów, nauczycieli, wychowawców i rodziców. Warszawa: Stowarzyszenie „Usłyszeć Świat”; 2009, 237‒46.
 
20.
Tambs K. Moderate effects of hearing loss on mental health and subjective well-being: Results from the Nord-Trøndelag Hearing Loss Study. Psychosom Med, 2004; 66: 776–82.
 
21.
Veale H, Gill L, Guang NGS, Lind C, Bond MJ. Self-reported hearing handicap and mental health in Australia: Some preliminary findings. Australian and New Zealand Journal of Audiology, 2010; 32(2): 106‒14.
 
22.
Fellinger J, Holzinger D, Pollard R. Mental health of deaf people. Lancet, 2012; 379: 1037–44.
 
23.
Williams KC, Falkum E, Martinsen EW. Fear of negative evaluation, avoidance and mental distress among hearing-impaired employees. Rehab Psychol, 2015; 60(1): 51‒8.
 
24.
Tomaszewski P, Bargiel-Matusiewicz K, Pisula E. Między patologią a kulturą: społeczne uwarunkowania niepełnosprawności – wprowadzenie. W: Tomaszewski P, Bargiel-Matusiewicz K, Pisula E, red. Kulturowe i społeczne aspekty niepełnosprawności. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego; 2015, 9‒17.
 
25.
Krabbe PF, Hinderink JB, Van den Broek P. The effect of cochlear implant use in postlingually deaf adults. Int J Technol Assess Health Care, 2000; 16: 864‒73.
 
26.
Mo B, Lindbaek M, Harris S. Cochlear implants and quality of life: a prospective study. Ear Hear, 2005; 26: 186‒94.
 
27.
Lassaleta L, Castro A, Bastarrica M, Jose de Sarria M, Gavilan J. Quality of life in postlingually deaf patients following cochlear implantation. Eur Arch Otorhinolaryngol, 2006; 263(3): 267‒70.
 
28.
Rostkowska J, Wojewódzka B, Kobosko J, Geremek-Samsonowicz A, Skarżyński H. Możliwości słuchowe dorosłych osób ogłuchłych zaopatrzonych w implant ślimakowy. Nowa Audiofonologia, 2012; 1(1): 46‒9.
 
29.
Skarżyński H, Janczewski G, Niemczyk K, Geremek A, Kochanek K, Klasek O. Pierwszy wszczep ślimakowy w Polsce. Otolaryngol Pol, 1993; 47: 427‒34.
 
30.
Juczyński Z, Ogińska-Bulik N. Osobowość, stres a zdrowie. Warszawa: Difin; 2010.
 
31.
Eriksson-Mangold M, Carlsson SG. Psychological and somatic distress in relation to perceived hearing disability, hearing handicap, and hearing measurements. J Psychosom Res, 1991; 35: 729‒40.
 
32.
Hallam R, Ashton P, Sherbourne K, Gailey L. Acquired profound hearing loss: Mental health and other characteristics of a large sample. Int J Audiol, 2006; 45: 715‒23.
 
33.
Rembar SH, Lind O, Romundstad P, Helvik A-S. Psychological well-being among cochlear implant users: A comparison with the general population. Cochlear Implants Int, 2012; 13: 41‒8.
 
34.
Kobosko J, Piłka E, Jędrzejczak WW, Pankowska A, Skarżyński H. Mental health and postlingually deaf adults cochlear implant users. 6th World Congress on Mental Health and Deafness (WCMHD) „Pathways to rights”, Belfast, United Kingdom, 2014. Abstract book.
 
35.
Manchaiah VKC, Stephens D. Perspectives on defining “hearing loss” and its consequences. Hear Balanc Commun, 2013; 11: 6‒16.
 
36.
Kobosko J. Tożsamość macierzyńska słyszących matek młodzieży głuchej i jej znaczenie dla rozwoju osobowej tożsamości tej młodzieży. Nieopublikowana rozprawa doktorska. Warszawa: Uniwersytet Warszawski, Wydział Psychologii; 2007.
 
37.
Jarymowicz M. Komunikacja ustna. Warszawa: Uniwersytet Warszawski, Wydział Psychologii; 2004.
 
38.
Kobosko J, Szuchnik J, Wojda P. Kwestionariusz Ja-Inni jako narzędzie służące do opisu tożsamości własnej młodzieży głuchej. Audiofonologia, 2004; 26: 119‒33.
 
39.
Beck AT, Hammen CL, Hollon SD, Ingram RE, Kendall PC. Issuses and recommendations regarding use of the Beck Depression Inventory. Cognitive Ther Res, 1987; 11: 289‒99.
 
40.
Zawadzki B, Popiel A, Pragłowska E. Charakterystyka psychometryczna polskiej adaptacji Kwestionariusza Depresji BDI-II Aarona T. Becka. Psychologia – Etologia – Genetyka, 2009; 19: 71‒5.
 
41.
Lis-Turlejska M, Szumiał S, Okuniewska H. Aktualny poziom objawów stresu potraumatycznego w próbie osób, które w dzieciństwie przeżyły II wojnę światową. Psych Pol, 2012; 46(2): 145–56.
 
42.
Bartczak M, Bokus B. Rozumienie pojęć w depresji. Piaseczno: Studio LEXEM; 2013.
 
43.
Beck AT, Steer RA, Garbin MG. Psychometric properties of the Beck Depression Inventory: Twenty-five years of evaluation. Clin Psychol Rev, 1988; 8(1): 77–100.
 
44.
Kobosko J, Pankowska A, Skarżyński H. Strategie radzenia sobie ze stresem u osób dorosłych z głuchotą postlingwalną korzystających z implantu ślimakowego w porównaniu z populacją ogólną słyszących. Otolaryngol Pol, 2012; 66: 132‒7.
 
45.
Becofsky K, Baruth M, Wilcos S. Physical functioning, perceived disability, and depressive symptoms in adults with arthritis. Arthritis, 2013; 2013: 525761.
 
46.
Wolski P. Utrata sprawności. Radzenie sobie z niepełnosprawnością nabytą a aktywizacja zawodowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR; 2010.
 
47.
Briere J, Sott C. Podstawy terapii traumy. Diagnoza i metody terapeutyczne, tłum. P. Nowak. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia PTP; 2010.