PRACA PRZEGLĄDOWA
Badanie zmysłów w chorobach neurodegeneracyjnych na przykładzie choroby Alzheimera i choroby Parkinsona - przegląd literatury
Nina Lignar 1, A-B,D-F
,
 
,
 
,
 
Piotr H. Skarżyński 1,2, A-B,E,G
Scopus logo
,
 
,
 
Agnieszka Pluta 4, A-C,E-F
 
 
 
Więcej
Ukryj
1
Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, Światowe Centrum Słuchu, Zakład Teleaudiologii i Badań Przesiewowych, Warszawa/Kajetany
 
2
Instytut Narządów Zmysłów, Kajetany
 
3
Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, Światowe Centrum Słuchu, Klinika Oto-Ryno-Laryngochirurgii, Warszawa/Kajetany
 
4
Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, Światowe Centrum Słuchu, Naukowe Centrum Obrazowania Biomedycznego, Warszawa/Kajetany
 
 
A - Koncepcja i projekt badania; B - Gromadzenie i/lub zestawianie danych; C - Analiza i interpretacja danych; D - Napisanie artykułu; E - Krytyczne zrecenzowanie artykułu; F - Zatwierdzenie ostatecznej wersji artykułu;
 
 
Data nadesłania: 27-02-2026
 
 
Data ostatniej rewizji: 09-04-2026
 
 
Data akceptacji: 02-05-2026
 
 
Data publikacji online: 31-07-2026
 
 
Data publikacji: 31-07-2026
 
 
Autor do korespondencji
Nina Lignar   

Zakład Teleaudiologii i Badań Przesiewowych, Światowe Centrum Słuchu, Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, ul. Mochnackiego 10, 02-042 Warszawa
 
 
Now Audiofonol 2026;15(2):28-37
 
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Choroby neurodegeneracyjne stanowią grupę schorzeń przebiegających z postępującym uszkodzeniem komórek nerwowych w obrębie mózgu i rdzenia kręgowego. Już we wczesnych stadiach mogą przejawiać się zaburzeniami zmysłów, zwłaszcza węchu, który uznawany jest za jeden z wczesnych, nieswoistych markerów poprzedzających rozwój tych chorób. Niniejszy artykuł poświęcony jest problematyce badania zmysłów w chorobach neurodegeneracyjnych. Szczególną uwagę poświęcono chorobie Alzheimera i chorobie Parkinsona. Zaburzenia przetwarzania sensorycznego stanowią istotny, lecz niedostatecznie uwzględniany element obrazu klinicznego chorób neurodegeneracyjnych, a ich ocena pozostaje rozproszona i wtórna wobec diagnostyki funkcji poznawczych. Ze względu na fakt, że deficyty zmysłowe, zwłaszcza węchowe, mogą wyprzedzać klasyczne objawy kliniczne ww. chorób o kilka lat, wdrożenie wystandaryzowanych narzędzi przesiewowych, takich jak Kapsuła Badań Zmysłów (KBZ), może zwiększyć czułość wczesnego wykrywania zmian oraz usprawnić dalsze postępowanie diagnostyczne. W pracy wykorzystano model KBZ jako przykład narzędzia służącego do przeprowadzania przesiewowych badań funkcji sensorycznych, w tym słuchu, wzroku, węchu, smaku oraz równowagi. Artykuł podkreśla, że zaburzenia przetwarzania sensorycznego stanowią istotny, lecz wciąż niedostatecznie wykorzystywany marker wczesnych zmian neurodegeneracyjnych. Systematyczna ocena funkcji zmysłowych z zastosowaniem wystandaryzowanych narzędzi, takich jak KBZ, może wspomagać wcześniejsze rozpoznanie choroby oraz skuteczniejsze monitorowanie jej przebiegu.
FINANSOWANIE
Niniejsze badania i artykuł nie otrzymały żadnego specjalnego grantu od agencji finansujących w sektorze publicznym, komercyjnym ani non-profit.
REFERENCJE (47)
1.
Lobo A, Launer LJ, Fratiglioni L, Andersen K, Di Carlo A, Breteler MM i wsp. Prevalence of dementia and major subtypes in Europe: a collaborative study of population-based cohorts neurologic diseases in the elderly research group. Neurology, 2000; 54 (11 Suppl 5): S4–9.
 
2.
Ferri CP, Prince M, Brayne C, Brodaty H, Fratiglioni L, Ganguli M i wsp. Global prevalence of dementia: a Delphi consensus study. Lancet, 2005; 366(9503): 2112–7; https://doi.org/10.1016/S0140-....
 
3.
Mydlikowska-Śmigórska A, Śmigórski K. Neuroanatomical and neurophysiological foundations of the human olfactory system. Neuropsychiatria i Neuropsychologia/ Neuropsychiatry and Neuropsychology, 2017; 11(4): 125–34; https://doi.org/10.5114/nan.20....
 
4.
Haehner A, Hummel T, Reichmann H. Olfactory loss in Parkinson’s disease. Parkinson’s Dis, 2011; 2011:450939; https://doi.org/10.4061/2011/4....
 
5.
McLaren AMR, Kawaja MD. Olfactory dysfunction and Alzheimer’s disease: a review. J Alzheimers Dis, 2024; 99(3): 811–27; https://doi.org/10.3233/JAD-23....
 
6.
Santillán-Morales V, Rodriguez-Espinosa N, Muñoz-Estrada J, Alarcón-Elizalde S, Acebes Á, Benítez-King G. Biomarkers in Alzheimer’s disease: are olfactory neuronal precursors useful for antemortem biomarker research? Brain Sci, 2024; 14(1): 46; https://doi.org/10.3390/brains....
 
7.
Fullard ME, Morley JF, Duda JE. Olfactory dysfunction as an early biomarker in Parkinson’s disease. Neurosci Bull, 2017; 33(5): 515–25; https://doi.org/10.1007/s12264....
 
8.
Gaweł M, Potulska-Chromik A. Neurodegenerative diseases: Alzheimer’s and Parkinson’s disease. Postępy Nauk Medycznych, 2015.
 
9.
Grinberg LT, Nitrini R, Suemoto CK, Lucena Ferretti-Rebustini RE de, Leite REP, Farfel JM i wsp. Prevalence of dementia subtypes in a developing country: a clinicopathological study. Clinics (Sao Paulo), 2013; 68(8): 1140–5; https://doi.org/10.6061/clinic....
 
10.
Demencja. Diagnostyka i diagnoza, https://leksykon.com.pl/leksyk... [dostęp: 12.05.2026].
 
11.
World Health Organization. Dementia, https://www.who.int/news-room/... [dostęp: 12.05.2026].
 
12.
Binert-Kusztal Ż, Starek M, Dąbrowska M. Choroby neurodegeneracyjne – aspekt farmakoterapeutyczny choroby Alzheimera, 2021; https://doi.org/10.1136/bmjope... [dostęp: 12.05.2026].
 
13.
Oikonomou P, Akhoundi FH, Olfati N, Litvan I. Characteristics and mechanisms of cognitive impairment in Parkinson disease. Nat Rev Neurol, 2026; 22(2): 90–109; https://doi.org/10.1038/s41582....
 
14.
Li M, Ye X, Huang Z, Ye L, Chen C. Global burden of Parkinson’s disease from 1990 to 2021: a population-based study. BMJ Open, 2025; 15(4): e095610; https://doi.org/10.1136/bmjope....
 
15.
World Health Organization. Parkinson disease, 9.08.2023; https://www.who.int/news-room/....
 
16.
Najwyższa Izba Kontroli. NIK o opiece nad chorymi na Alzheimera, 16.05.2017; https://www.nik.gov.pl/najnows....
 
17.
Brunnström H, Gustafson L, Passant U, Englund E. Prevalence of dementia subtypes: a 30-year retrospective survey of neuropathological reports. Arch Gerontol Geriatr, 2009; 49(1): 146–9; https://doi.org/10.1016/j.arch....
 
18.
Jack CR, Andrews JS, Beach TG, Buracchio T, Dunn B, Graf A i wsp. Revised criteria for diagnosis and staging of Alzheimer’s disease: Alzheimer’s Association Workgroup. Alzheimers Dement, 2024; 20(8): 5143–69; https://doi.org/10.1002/alz.13....
 
19.
Skarzynski H, Anna K, Justyna K, Natalia C, Piotr SH. The Sensory Examination Capsule: simultaneous testing of multiple sensory organs. J Hear Sci, 2022; 11(4): 11–6; https://doi.org/10.17430/JHS.2....
 
20.
Rüdiger B. Siedem zmysłów. Jak je zrozumieć i wykorzystać, by lepiej żyć. Warszawa: Muza, 2021.
 
21.
Xiao Z, Wu W, Zhao Q, Zhang J, Hong Z, Ding D. Sensory impairments and cognitive decline in older adults: a review from a population-based perspective. Aging Health Res, 2021; 1(1): 100002; https://doi.org/10.1016/j.ahr.....
 
22.
Gudej S, Błaszczyk K, Gromadzka-Ostrowska J. Związane z wiekiem zmiany węchu i smaku. Akademia Medycyny, 2014(8): 109–16.
 
23.
El Haj M, Gandolphe MC, Gallouj K, Kapogiannis D, Antoine P. From nose to memory: the involuntary nature of odor-evoked autobiographical memories in Alzheimer’s disease. Chem Senses, 2018; 43(1): 27–34; https://doi.org/10.1093/chemse....
 
24.
Liao W, Wang Y, wang L, Li J, Huang D, Cheng W i wsp. The current status and challenges of olfactory dysfunction study in Alzheimer’s dsease. Aging Res Rev, 2024; 100: 102453; https://doi.org/10.1016/j.arr.....
 
25.
Fatuzzo I, Niccolini GF, Zoccali F, Cavalcanti L, Bellizzi MG, Riccardi G i wsp. Neurons, nose, and neurodegenerative diseases: olfactory function and cognitive impairment. Int J Mol Sci, 2023; 24(3): 2117; https://doi.org/10.3390/ijms24....
 
26.
Klein J, Yan X, Johnson A, Tomljanovic Z, Zou J, Polly K i wsp. Olfactory impairment is related to tau pathology and neuroinflammation in Alzheimer’s disease. J Alzheimers Dis, 2021; 80(3): 1051–65; https://doi.org/10.3233/JAD-20....
 
27.
Torres-Pasillas G, Chi-Castañeda D, Carrillo-Castilla P, Marín G, Hernández-Aguilar ME, Aranda-Abreu GE i wsp. Olfactory dysfunction in Parkinson’s disease, its functional and neuroanatomical correlates. NeuroSci, 2023; 4(2): 134–51; https://doi.org/10.3390/neuros....
 
28.
Correia C, Lopez KJ, Wroblewski KE, Huisingh-Scheetz M, Kern DW, Chen RC i wsp. Global sensory impairment in older adults in the United States. J Am Geriatr Soc, 2016; 64(2): 306–13; https://doi.org/10.1111/jgs.13....
 
29.
Jagota P, Chotechuang N, Anan C, Kitjawijit T, Boonla C, Bhidayasiri R. Umami and other taste perceptions in patients with Parkinson’s disease. J Mov Disord, 2022; 15(2): 115–23; https://doi.org/10.14802/jmd.2....
 
30.
Kouzuki M, Ichikawa J, Shirasagi D, Katsube F, Kobashi Y, Matsumoto H i wsp. Detection and recognition thresholds for five basic tastes in patients with mild cognitive impairment and Alzheimer’s disease dementia. BMC Neurol, 2020; 20: 110; https://doi.org/10.1186/s12883....
 
31.
Humes LE, Dubno JR, Gordon-Salant S, Lister JJ, Cacace AT, Cruickshanks KJ i wsp. Central presbycusis: a review and evaluation of the evidence. J Am Acad Audiol, 2012; 23(8): 635–66; https://doi.org/10.3766/jaaa.2....
 
32.
Pichora-Fuller MK, Mick P, Reed M. Hearing, cognition, and healthy aging: social and public health implications of the links between age-related declines in hearing and cognition. Semin Hear, 2015; 36(3): 122–39; https://doi.org/10.1055/s-0035....
 
33.
Lad M, Sedley W, Griffiths TD. Sensory loss and risk of dementia. Neuroscientist, 2024; 30(2): 247–59; https://doi.org/10.1177/107385....
 
34.
Brandt T, Dieterich M, Huppert D. Human senses and sensors from Aristotle to the present. Front Neurol, 2024; 15: 1404720; https://doi.org/10.3389/fneur.....
 
35.
Su C-W, Lin C-C, Kao C-H, Chen H-Y. Association between glaucoma and the risk of dementia. Medicine, 2016; 95(7): e2833; https://doi.org/10.1097/MD.000....
 
36.
Zhang NK, Zhang SK, Zhang LI, Tao HW, Zhang G-W. Sensory processing deficits and related cortical pathological changes in Alzheimer’s disease. Front Aging Neurosci, 2023; 15: 1213379; https://doi.org/10.3389/fnagi.....
 
37.
Permezel F, Alty J, Harding IH, Thyagarajan D. Brain networks involved in sensory perception in Parkinson’s disease: a scoping review. Brain Sciences, 2023; 13(11): 1552; https://doi.org/10.3390/brains....
 
38.
Arya R, Haque AKMA, Shakya H, Billah MM, Parvin A, Rahman M-M i wsp. Parkinson’s disease: biomarkers for diagnosis and disease progression. Int J Mol Sci, 2024; 25(22): 12379; https://doi.org/10.3390/ijms25....
 
39.
Pacjent.gov.pl. Profilaktyczne badania przesiewowe, http://pacjent.gov.pl/artykul/... [dostęp: 15.06.2026].
 
40.
Instytut Narządów Zmysłów. Platforma Badań Zmysłów, https://inz.waw.pl/language/pl... [dostęp: 15.06.2026].
 
41.
Instytut Narządów Zmysłów. SPPS-S, czyli Stymulacja Polimodalnej Percepcji Sensorycznej metodą Skarżyńskiego, https://inz.waw.pl/language/pl... [dostęp: 15.06.2026].
 
42.
Buksinska M, Tomaszewska-Hert I, Talarek M, Skarzynski PH. Application for the detection of taste and smell disorders based on self-test at the patient’s home. Diagnostics, 2025; 15(24); https://doi.org/10.3390/diagno....
 
43.
Mesholam RI, Moberg PJ, Mahr RN, Doty RL. Olfaction in neurodegenerative disease: a meta-analysis of olfactory functioning in Alzheimer’s and Parkinson’s diseases. Arch Neurol, 1998; 55(1): 84–90; https://doi.org/10.1001/archne....
 
44.
Zhu M, Li M, Ye D, Jiang W, Lei T, Shu K. Sensory symptoms in Parkinson’s disease: clinical features, pathophysiology, and treatment. J Neurosci Res, 2016; 94(8): 685–92; https://doi.org/10.1002/jnr.23....
 
45.
Roos DS, Klein M, Doty RL, Berendse HW. Decline of olfactory function in Parkinson’s disease: a ten-year longitudinal study. J Park Dis, 2024; 14(7): 1877718X241298708; https://doi.org/10.1177/187771....
 
46.
Bouhaben J, Delgado-Lima AH, Delgado-Losada ML. The role of olfactory dysfunction in mild cognitive impairment and Alzheimer’s disease: a meta-analysis. Arch Gerontol Geriatr, 2024; 123: 105425; https://doi.org/10.1016/j.arch....
 
47.
Kawabata K, Bagarinao E, Seppi K, Poewe W. Longitudinal brain changes in Parkinson’s disease with severe olfactory deficit. Park Relat Disord, 2024; 122: 106072; https://doi.org/10.1016/j.park....
 
Scroll to top