PRACA BADAWCZA
Relacje rodzinne i zachowania słuchowe dzieci z centralnymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego (CAPD) a stres rodzicielski
Joanna Kobosko 1, A-B,D-F
,
 
,
 
,
 
,
 
,
 
 
 
Więcej
Ukryj
1
Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, Światowe Centrum Słuchu, Zakład Audiologii Eksperymentalnej, Warszawa/Kajetany
 
2
Instytut Fizjolgii i Patologii Słuchu, Światowe Centrum Słuchu, Warszawa/Kajetany
 
3
Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, Światowe Centrum Słuchu, Klinika Rehabilitacji, Warszawa/Kajetany
 
4
Instytut Fizjolgii i Patologii Słuchu, Światowe Centrum Słuchu, Klinika Oto-Ryno-Laryngochirurgii, Warszawa/Kajetany
 
 
A - Koncepcja i projekt badania; B - Gromadzenie i/lub zestawianie danych; C - Analiza i interpretacja danych; D - Napisanie artykułu; E - Krytyczne zrecenzowanie artykułu; F - Zatwierdzenie ostatecznej wersji artykułu;
 
 
Data nadesłania: 01-06-2026
 
 
Data ostatniej rewizji: 23-06-2026
 
 
Data akceptacji: 23-06-2026
 
 
Data publikacji online: 31-07-2026
 
 
Data publikacji: 31-07-2026
 
 
Autor do korespondencji
Joanna Kobosko   

Zakład Audiologii Eksperymentalnej, Światowe Centrum Słuchu, Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, ul. Mochnackiego 10, 02-042 Warszawa
 
 
Now Audiofonol 2026;15(2):41-60
 
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Wstęp:
Rodzice dzieci z centralnymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego (CAPD) mogą doświadczać podwyższonego poziomu stresu rodzicielskiego związanego m.in. z trudnościami ich dzieci w sferze percepcji słuchowej, komunikowania się, rozwoju mowy i języka czy uczenia się, w porównaniu do rodziców dzieci ze słuchem w normie. Stres rodzicielski jest uwarunkowany funkcjonowaniem systemu rodzinnego, a także zazwyczaj współwystępuje z poziomem trudności dziecka w związku z danym zaburzeniem czy innymi stresogennymi – w percepcji rodzica – cechami dziecka. Do tej pory badania na ten temat są nieliczne.

Cel pracy::
Celem badania była ocena funkcjonowania rodzin z dziećmi z CAPD w świetle Modelu kołowego systemów rodzinnych i małżeńskich D.H. Olsona oraz trudności dzieci występujących w związku z ośrodkowymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego, w opinii rodziców, w aspekcie nasilenia stresu rodzicielskiego, a także poznanie zależności między stresem rodzicielskim a funkcjonowaniem rodzin, poziomem zachowań słuchowych dziecka oraz wybranymi czynnikami socjodemograficznymi.

Materiał i metody:
Badaniami objęto 148 rodziców (w tym 9,5% stanowili ojcowie) dzieci z CAPD, którzy zostali podzieleni na trzy grupy: rodziców dzieci wyłącznie z CAPD (CAPD1), rodziców dzieci z CAPD i współwystępującymi zaburzeniami rozwoju mowy i języka lub/i artykulacji (CAPD2) oraz rodziców dzieci z CAPD i innymi zaburzeniami neurorozwojowymi lub poważnymi chorobami somatycznymi (CAPD3). Wykorzystano: Skalę stresu rodzicielskiego (PSS-PL), Skale oceny rodziny (SOR), Skalę zachowań słuchowych (SAB) oraz ankietę informacyjną.

Wyniki:
Poziom stresu rodzicielskiego w badanych grupach rodziców dzieci z CAPD był porównywalny, podobnie jak większość wymiarów funkcjonowania rodzin, z wyjątkiem Niezwiązania i Splątania, które istotnie różnicują badane rodziny. Podwyższone wyniki Niezwiązania i Splątania uzyskały rodziny z grupy CAPD2 względem rodzin CAPD1. Natomiast rodziny z grupy CAPD3 uzyskały wyższe wyniki Niezwiązania względem rodzin CAPD1. Stwierdzono również, że nasilenie stresu rodzicielskiego pozwala przewidzieć podwyższony poziom Niezwiązania i Chaotyczności systemów rodzinnych oraz obniżony poziom Zadowolenia z życia rodzinnego. Nasilenie trudności związanych z CAPD u dzieci (SAB) koreluje, choć słabo, ze stresem rodzicielskim; jedynie w grupie CAPD2 pozwala przewidzieć jego nasilenie. Wyższe wykształcenie rodziców, większa liczba dzieci oraz młodszy wiek dziecka pozostają w związku z wyższym poziomem stresu rodzicielskiego.

Wnioski:
Rodziny z dzieckiem z CAPD wymagają różnych form wsparcia psychologicznego celem wzmocnienia więzi emocjonalnej i poczucia bliskości oraz zmniejszenia Chaotyczności systemów rodzinnych, a także zwiększenia Zadowolenia z życia rodzinnego, co będzie sprzyjać obniżeniu stresu rodzicielskiego. Uwagi i wsparcia mogą wymagać rodzice, których dzieci przejawiają trudności w rozwoju mowy i języka i/lub artykulacji, gdyż w ich percepcji stresogenność zachowań słuchowych (trudności związanych z CAPD) dziecka sprzyja doświadczaniu stresu rodzicielskiego. W grupie ryzyka podwyższonego stresu rodzicielskiego znajdują się rodzice dzieci z CAPD posiadający wyższe wykształcenie oraz rodzice młodszych dzieci i wychowujący większą liczbę dzieci.
FINANSOWANIE
Niniejsze badania i artykuł nie otrzymały żadnego specjalnego grantu od agencji finansujących w sektorze publicznym, komercyjnym ani non-profit.
REFERENCJE (61)
1.
Berry JO, Jones WH. The Parental Stress Scale: initial psychometric evidence. J Soc Pers Relatsh, 1995; 12(3): 463–72; https://doi.org/10.1177/026540....
 
2.
Matuszczak-Świgoń J, Bakiera L. Psychometric properties of the Polish version of the parental stress scale. Roczniki Psychologiczne, 2023; 26(1): 23–46; https://doi.org/10.18290/rpsyc....
 
3.
Abidin RR. PSI-4 Inwentarz Stresu Rodzicielskiego, wyd. 4. Tłum. J Niedziela, E Wrocławska-Warchała. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP; 2021.
 
4.
Mikolajczak M, Roskam I. A theoretical and clinical framework for parental burnout: the balance between risks and resources (BR2). Front Psychol, 2018; 9: 886; https://doi.org/10.3389/fpsyg.....
 
5.
Donley T, King DM, Nyathi N, Okafor A, Mbizo J. Socioeconomic status, family functioning and delayed care among children with special needs. Soc Work Public Health, 2018; 33: 366–81; https://doi.org/10.1080/193719....
 
6.
Macomber JE, Moore KA. 1997 NSAF benchmarking measures of child and family well-being: Report, 2016; 6; https://policycommons.net/arti....
 
7.
Niedziela J, Wrocławska-Warchała E. PSI-4. Inwentarz Stresu Rodzicielskiego, wyd. 4. Polska adaptacja i normalizacja. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego; 2021.
 
8.
Lavenda O, Hershkovitz-Freudenthal A, Leshem E. A closer look at parenting stress: Parent, child, and contextual characteristics. Fam Relat, 2026; 75(1): 323–41; https://doi.org/10.1111/fare.7....
 
9.
Barroso NE, Mendez L, Graziano PA, Bagner DM. Parenting stress through the lens of different clinical groups: a systematic review & meta-analysis. J Abnorm Child Psychol, 2018; 46(3): 449–46; https://doi.org/10.1007/s10802....
 
10.
Pisula E, Barańczuk U. Psychometric properties of a Polish version of the parental stress index iii (PSI III). J Dev Phys Disabil, 2020; 32(3): 455–75; https://doi.org/10.1007/s10882....
 
11.
Giannotti M, Venuti P, De Falco S. Child attachment representations and parenting stress in mothers and fathers of school-age children with a diagnosis of autism spectrum disorder: a pilot cross-sectional study. Children, 2023; 10: 1633; https://doi.org/10.3390/childr....
 
12.
Waqar S, Ali H, Ali E. Prevalence and predictors of stress among caregivers of children with developmental disorders. J Autism Dev Disord, 2026; 56: 907–15; https://doi.org/10.1007/s10803....
 
13.
Kobosko J, Fludra M, Śliwa L, Ganc M, Jedrzejczak WW, Skoczylas A, Skarzynski H. Self-perceived stress and the personality of mothers of children with central auditory processing disorders: differences from mothers of typically developing children. J Pediatr Nurs, 2022; 63: e58-e63; https://doi.org/10.1016/j.pedn....
 
14.
Banasiak A. Demografia a poziom doświadczanego stresu rodzicielskiego matek dzieci z zaburzeniami rozwoju. Pedagogika. Studia i Rozprawy, 2016; 2(25): 245–64.
 
15.
Al-Oran HM, AL-Sagarat AY. Parenting stress of children with autistic disorder. OALibJ, 2016; 3(7): 1–10; https://doi.org/10.4236/oalib.....
 
16.
Continisio GI, D’Errico D, Toscano S, Maldonato NM, De Falco R, Nunziata F i wsp. Parenting stress in mothers of children with permanent hearing impairment. Children, 2023; 10(3): 517; https://doi.org/10.3390/childr....
 
17.
Scheibner M, Scheibner C, Hornemann F, Arélin M, Hennig YD, Kiep H i wsp. The impact of demographic characteristics on parenting stress among parents of children with disabilities: a cross-sectional study. Children, 2024; 11(2): 239; https://doi.org/10.3390/childr....
 
18.
Olson DH. Circumplex Model of Marital and Family Systems. J Fam Ther, 2000; 22: 144–167; https://doi.org/10.1111/1467-6....
 
19.
Margasiński A. Teoria i wybrane modele systemów rodzinnych. W: Rodzina w ujęciu systemowym. Teoria i badania. Margasiński A (red.). Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych (PTP); 2015, s. 6–32.
 
20.
Margasiński A. Skale Oceny Rodziny – SOR. Polska adaptacja FACES IV – Flexibility and Cohesion Evaluation Scales Davida H. Olsona. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych; 2013.
 
21.
Olson D, Gorall D. FACES IV: Innovations and Applications. Minnesota: Life Innovations; 2004.
 
22.
Barłóg K. Sytuacja w systemach rodzinnych z dzieckiem z ASD w świetle Modelu Kołowego Davida H. Olsona. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego; 2020.
 
23.
Kobosko J. Rodzina dziecka głuchego w ujęciu systemowym w świetle Modelu Kołowego D.H. Olsona – badania z perspektywy słyszących matek. Studia i Badania Naukowe Ateneum, 2024; 1: 57–79; https://doi.org/10.36575/2657-....
 
24.
Kobosko J. Family cohesion and flexibility when the child has central auditory processing disorder: mothers’ perceptions. J Hear Sci, 2025; 15(4): 46–57; https://doi.org/10.17430/jhs/2....
 
25.
Lemos MS, Lima L, Silva C, Fontoura S. Disease-related parenting stress in the post-treatment phase of pediatric cancer. Compr Child Adolesc Nurs, 2020; 43(1): 65–79; https://doi.org/10.1080/246941....
 
26.
Yamaguchi C, Ebara T, Hosokawa R, Futamura M, Ohya Y, Asano M. Factors determining parenting stress in mothers of children with atopic dermatitis. Allergol Int, 2018; https://doi.org/10.1016/j.alit....
 
27.
Ben-Sasson A, Soto TW, Martínez-Pedraza F, Carter AS. Early sensory over-responsivity in toddlers with autism spectrum disorders as a predictor of family impairment and parenting stress. J Child Psychol Psychiatry, 2013; 54(8): 846–53; https://doi.org/10.1111/jcpp.1....
 
28.
Pisula E, Porębowicz-Dörsmann A. Family functioning, parenting stress and quality of life in mothers and fathers of Polish children with high functioning autism or Asperger syndrome. PLoS ONE, 2017; 12(10): e0186536; https://doi.org/10.1371/journa....
 
29.
Kishimoto T, Liu S, Zhang L, Li S. How do autistic severity and family functioning influence parental stress in caregivers of children with autism spectrum disorder in China? The important role of parental self-efficacy. Front Psychol, 2023; 14: 956637; https://doi.org/10.3389/fpsyg.....
 
30.
Di Renzo M, Guerriero V, Petrillo M, Bianchi di Castelbianco F. What is parental stress connected to in families of children with autism spectrum disorder? Implications for parents’ interventions. J Fam Issues, 2022; 43(9): 2456–79; https://doi.org/10.1177/019251....
 
31.
Louie AD, Cromer LD, Berry JO. Assessing parenting stress: review of the use and interpretation of the parental stress scale. IAMFC, 2017; 25(4): 359–67; https://doi.org/10.1177/106648....
 
32.
Fang Y, Luo J, Boele M, Windhorst D, van Grieken A, Raat H. Parent, child, and situational factors associated with parenting stress: a systematic review. Eur Child Adolesc Psychiatry, 2024; 33(6): 1687–705; https://doi.org/10.1007/s00787....
 
33.
Shepherd D, Landon J, Goedeke S. How might comorbid conditions co-occurring with child autism impact parenting stress? J Autism Dev Disord, 2026; https://doi.org/10.1007/s10803....
 
34.
Porter N, Loveland KA, Saroukhani S, Posey Y, Morimoto K, Rahbar MH. Severity of child autistic symptoms and parenting stress in mothers of children with autism spectrum disorder in Japan and USA: cross-cultural differences. Autism Res Treat, 2022; https://doi.org/10.1155/2022/7....
 
35.
Buchwald K, Shepherd D, Siegert RJ, Vignes M, Landon J. Factors predicting parenting stress in the autism spectrum disorder context: a network analysis approach. PLoS One, 2025; 20(4): e0319036; https://doi.org/10.1371/journa....
 
36.
Graziano PA, McNamara JP, Geffken GR, Reid A. Severity of children’s ADHD symptoms and parenting stress: a multiple mediation model of self-regulation. J Abnorm Child Psychol, 2011; 39(7): 1073–83; https://doi.org/10.1007/s10802....
 
37.
Muñoz-Silva A, Lago-Urbano R, Sanchez-Garcia M, Carmona-Márquez J. Child/adolescent’s ADHD and parenting stress: the mediating role of family impact and conduct problems. Front Psychol, 2017; 8: 2252; https://doi.org/10.3389/fpsyg.....
 
38.
Rouillon I, de Lamaze A, Ribot M, Collet G, de Bollardière T, Elmir R i wsp. Auditory processing disorder in children: the value of a multidisciplinary assessment. Eur Arch Otorhinolaryngol, 2021; 278(12): 4749–56; https://doi.org/10.1007/s00405....
 
39.
Moore DR, Hunter LL. Auditory processing disorder (APD) in children: a marker of neurodevelopmental syndrome. Hear Balance Commun, 2013; 11(3): 160–7; https://doi.org/10.3109/216957....
 
40.
Ferguson MA, Moore DR. Auditory processing performance and nonsensory factors in children with specific language impairment or auditory processing disorder. Semin Hear, 2014; 35(1): 1–14; https://doi.org/10.1055/s-0033....
 
41.
Serrallach B, Groß C, Bernhofs V, Engelmann D, Benner J, Gündert N i wsp. Neural biomarkers for dyslexia, ADHD, and ADD in the auditory cortex of children. Front Neurosci, 2016; 10: 324; https://doi.org/10.3389/fnins.....
 
42.
Chermak GD, Bamiou DE, Iliadou V, Musiek FE. Practical guidelines to minimise language and cognitive confounds in the diagnosis of CAPD: a brief tutorial. Int J Audiol, 2017; 56(7): 499–506; https://doi.org/10.1080/149920....
 
43.
Bellis TJ, Billiet C, Ross J. The utility of visual analogs of central auditory tests in the differential diagnosis of (central) auditory processing disorder and attention deficit hyperactivity disorder. J Am Acad Audiol, 2011; 22(8): 501–14; https://doi.org/10.3766/jaaa.2....
 
44.
American Speech Language-Hearing Association (ASHA). (Central) auditory processing disorders, 2005; http: //www.ak-aw.de/sites/default/files/2016-12/ASHA_ CAPD_2005.pdf [Dostęp: 19.12.2025].
 
45.
Kurkowski ZM. Centralne zaburzenia przetwarzania słuchowego. W: Surdologopedia, Muzyka-Furtak E (red.). Gdańsk: Harmonia Universalis, 2015; s. 54–7.
 
46.
Rostkowska J, Kobosko J, Kłonica KL. Problemy emocjonalno-społeczne i behawioralne u dzieci z centralnymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego (CAPD) w ocenie rodziców. Now Audiofonol, 2013; 2(1): 29–35; https://doi.org/10.17431/88385....
 
47.
Lawton S, Purdy SC, Kalathottukaren RT. Children diagnosed with auditory processing disorder and their parents: a study about perceptions of living with APD. J Am Acad Audiol, 2017; 28(7): 610–24; https://doi.org/10.3766/jaaa.1....
 
48.
Ganc M, Kobosko J, Jędrzejczak WW, Skoczylas A, Skarżyński H. Rozwój psychoruchowy u dzieci w młodszym wieku szkolnym z centralnymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego i rozwoju mowy na tle rówieśników rozwijających się typowo. Now Audiofonol, 2022; 11(2): 65–73; https://doi.org/10.17431/11.2.....
 
49.
Skarżyński PH, Czajka N, Skarżyński H, Piłka E, Żelazowska-Sobczyk M, Myszel K, Sienkiewicz K. Konsensus Towarzystwa Otorynolaryngologów, Foniatrów i Audiologów Polskich dotyczący postępowania diagnostyczno-terapeutycznego dla populacji pacjentów pediatrycznych z ośrodkowymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego (CAPD). Now Audiofonol, 2026; 15(1): 9–14; https://doi.org/10.17431/na/21....
 
50.
Włodarczyk EA, Szkiełkowska A, Skarżyński H, Miaśkiewicz B, Skarżyński PH. Reference values for psychoacoustic tests on Polish school children 7–10 years old. PLoS One, 2019; 14: e0221689; https://doi.org/10.1371/journa....
 
51.
Domitz DM, Schow RL. A new CAPD battery – multiple auditory processing assessment: factor analysis and comparisons with SCAN. Am J Audiol, 2000; 9: 101–11; https://doi.org/10.1044/1059-0...).
 
52.
Skarżyński H, Bieńkowska K, Gos E, Skarżyński PH, Grudzień D, Czajka N i wsp. Cross-cultural adaptation of the Scale of Auditory Behaviors Questionnaire. Lang Speech Hear Serv Sch, 2019; 50(4): 683–92; https://doi.org/10.1044/2019_L....
 
53.
Nunes CL, Pereira LD, Carvalho GS de. Scale of Auditory Behaviors and auditory behavior tests for auditory processing assessment in Portuguese children. Codas, 2013; 25(3): 209–15; https://doi.org/10.1590/s2317-....
 
54.
Lachowska B, Waluda M. Stresory rodzinne i motywacja do posiadania dziecka a stres rodzicielski matek. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 2023; 3(55).
 
55.
Niedźwiecka A, Wrzosińska J, Kurowska M, Dragan WŁ. Parental stress predicts self-reported caregiver responsiveness in mothers of infants aged 0–12 months. PsyArXiv, 2025; https://doi.org/10.31234/osf.i....
 
56.
Swierniak W, Gos E, Skarzynski PH, Czajka N, Skarzynski H. The accuracy of parental suspicion of hearing loss in children. Int J Pediatr Otorhinolaryngol, 2021; 141: 110552; https://doi.org/10.1016/j.ijpo....
 
57.
Szcześniak M, Tułecka M. Family functioning and life satisfaction: the mediatory role of emotional intelligence. Psychol Res Behav Manag, 2020; 13: 223–32; https://doi.org/10.2147/PRBM.S....
 
58.
Simon-Zámbori P, Martos T, Sallay V. Assessing parental stress and satisfaction: validation of the Hungarian version of the Parental Stress Scale. Eur J Ment Health, 2026; 21: e0053, 1–15; https://doi.org/10.5708/EJMH.2....
 
59.
Egami S. Impact of “intensive parenting attitude” on children’s social competence via maternal parenting behavior. Front Psychol, 2024; 15: 1337531; https://doi:10.3389/fpsyg.2024....
 
60.
Mazurowska A. Zintensyfikowane działania rodziców jako cecha współczesnego rodzicielstwa. Rozważania teoretyczne. Studia Edukacyjne, 2023; 71: 107–17; https://doi.org/10.14746/se.20....
 
61.
Lin G-X, Szczygieł D, Piotrowski K. Child-oriented perfectionism and parental burnout: the moderating role of parents’ emotional intelligence. Pers Individ Differ, 2022; 198: 111805; https://doi.org/10.1016/j.paid....
 
Scroll to top