PRACA BADAWCZA
Ocena umiejętności poznawczych i językowych w szkołach podstawowych w kontekście wczesnej identyfikacji uczniów z ryzykiem dysleksji: nowoczesne podejście diagnostyczne – badanie pilotażowe
1
Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, Światowe Centrum Słuchu, Naukowe Centrum Obrazowania Biomedycznego, Warszawa/Kajetany
Zaznaczeni autorzy mieli równy wkład w przygotowanie tego artykułu
A - Koncepcja i projekt badania; B - Gromadzenie i/lub zestawianie danych; C - Analiza i interpretacja danych; D - Napisanie artykułu; E - Krytyczne zrecenzowanie artykułu; F - Zatwierdzenie ostatecznej wersji artykułu;
Data nadesłania: 04-12-2024
Data ostatniej rewizji: 27-05-2025
Data akceptacji: 27-05-2025
Data publikacji: 11-08-2025
Autor do korespondencji
Joanna Beck
Naukowe Centrum Obrazowania Biomedycznego, Światowe Centrum Słuchu, Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, ul. Mochnackiego 10, 02-042 Warszawa
Naukowe Centrum Obrazowania Biomedycznego, Światowe Centrum Słuchu, Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, ul. Mochnackiego 10, 02-042 Warszawa
Now Audiofonol 2025;14(2):47-66
SŁOWA KLUCZOWE
testy przesiewoweświadomość fonologicznaintegracja głoski i literyświadomość fonemowanauka czytaniadiagnoza edukacyjna
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Wstęp:
Nauka czytania opiera się na odwzorowaniu liter na dźwięki, wymagając integracji umiejętności poznawczych i fonologicznych. Kluczową rolę odgrywa świadomość fonemowa oraz zdolności fonologiczne. Dysleksja, dotykająca 5–17% populacji, znacząco utrudnia automatyzację tego procesu. W Polsce diagnoza możliwa jest dopiero po 10. roku życia, co opóźnia interwencję. Celem niniejszego badania pilotażowego było opracowanie i ocena potencjalnych możliwości zastosowania komputerowego zestawu zadań przesiewowych do identyfikacji kluczowych umiejętności poznawczych i językowych u dzieci w szkołach podstawowych.
Materiał i metody:
Badanie objęło 413 dzieci z klas 1–8 w szkołach podstawowych. Kryteriami włączenia była znajomość języka polskiego oraz brak wcześniejszych diagnoz specyficznych zaburzeń rozwoju. Zastosowano komputerowe zadania przesiewowe opracowane w PsychoPy na podstawie szerokiego przeglądu literatury dotyczącej wczesnych predyktorów dysleksji. Badanie obejmowało siedem zadań, oceniających różne aspekty poznawcze i językowe, takie jak uwaga słuchowa, integracja liter i głosek, czytanie zdań, świadomość fonologiczna oraz wrażliwość ortograficzna. Analizy statystyczne przeprowadzono za pomocą testów Kruskala-Wallisa oraz korelacji Spearmana.
Wyniki:
Zadania skutecznie różnicowały poziom umiejętności między dziećmi z różnych klas. Najwiecej różnic zaobserwowano dla dzieci z młodszych klas (1–3), szczególnie w zadaniach oceniających integrację głosek i liter oraz czytanie zdań. Wskazuje to na intensywny rozwój tych zdolności na wczesnym etapie edukacji. U dzieci ze starszych klas (4–8) wyniki były bardziej jednorodne, co może sugerować stabilizację umiejętności językowych i poznawczych na późniejszym etapie nauki. Korelacje między zadaniami wskazały na ich wzajemną odrębność, podkreślając komplementarność zastosowanych zadań pre-diagnostycznych. Uzyskane wyniki potwierdzają potencjalne zastosowanie komputerowych zadań przesiewowych do identyfikacji różnic w poziomie umiejętności między grupami wiekowymi oraz ich wartość w diagnostyce wczesnych trudności w czytaniu.
Wnioski:
Nowoczesne zadania komputerowe mogą umożliwić szybką i obiektywną pre-diagnozę trudności w czytaniu, szczególnie u dzieci z młodszych klas. Wczesna interwencja oparta na wynikach tych zadań może znacząco poprawić wsparcie edukacyjne dla dzieci z ryzykiem dysleksji. Wyniki naszego badania pilotażowego wskazują na potencjał dalszego doskonalenia zadań oraz podkreślają potrzebę jego integracji z systemem edukacji w Polsce, co mogłoby przyczynić się do skuteczniejszego wykrywania i wspierania dzieci z trudnościami w nauce czytania w początkowych etapach nauki.
Nauka czytania opiera się na odwzorowaniu liter na dźwięki, wymagając integracji umiejętności poznawczych i fonologicznych. Kluczową rolę odgrywa świadomość fonemowa oraz zdolności fonologiczne. Dysleksja, dotykająca 5–17% populacji, znacząco utrudnia automatyzację tego procesu. W Polsce diagnoza możliwa jest dopiero po 10. roku życia, co opóźnia interwencję. Celem niniejszego badania pilotażowego było opracowanie i ocena potencjalnych możliwości zastosowania komputerowego zestawu zadań przesiewowych do identyfikacji kluczowych umiejętności poznawczych i językowych u dzieci w szkołach podstawowych.
Materiał i metody:
Badanie objęło 413 dzieci z klas 1–8 w szkołach podstawowych. Kryteriami włączenia była znajomość języka polskiego oraz brak wcześniejszych diagnoz specyficznych zaburzeń rozwoju. Zastosowano komputerowe zadania przesiewowe opracowane w PsychoPy na podstawie szerokiego przeglądu literatury dotyczącej wczesnych predyktorów dysleksji. Badanie obejmowało siedem zadań, oceniających różne aspekty poznawcze i językowe, takie jak uwaga słuchowa, integracja liter i głosek, czytanie zdań, świadomość fonologiczna oraz wrażliwość ortograficzna. Analizy statystyczne przeprowadzono za pomocą testów Kruskala-Wallisa oraz korelacji Spearmana.
Wyniki:
Zadania skutecznie różnicowały poziom umiejętności między dziećmi z różnych klas. Najwiecej różnic zaobserwowano dla dzieci z młodszych klas (1–3), szczególnie w zadaniach oceniających integrację głosek i liter oraz czytanie zdań. Wskazuje to na intensywny rozwój tych zdolności na wczesnym etapie edukacji. U dzieci ze starszych klas (4–8) wyniki były bardziej jednorodne, co może sugerować stabilizację umiejętności językowych i poznawczych na późniejszym etapie nauki. Korelacje między zadaniami wskazały na ich wzajemną odrębność, podkreślając komplementarność zastosowanych zadań pre-diagnostycznych. Uzyskane wyniki potwierdzają potencjalne zastosowanie komputerowych zadań przesiewowych do identyfikacji różnic w poziomie umiejętności między grupami wiekowymi oraz ich wartość w diagnostyce wczesnych trudności w czytaniu.
Wnioski:
Nowoczesne zadania komputerowe mogą umożliwić szybką i obiektywną pre-diagnozę trudności w czytaniu, szczególnie u dzieci z młodszych klas. Wczesna interwencja oparta na wynikach tych zadań może znacząco poprawić wsparcie edukacyjne dla dzieci z ryzykiem dysleksji. Wyniki naszego badania pilotażowego wskazują na potencjał dalszego doskonalenia zadań oraz podkreślają potrzebę jego integracji z systemem edukacji w Polsce, co mogłoby przyczynić się do skuteczniejszego wykrywania i wspierania dzieci z trudnościami w nauce czytania w początkowych etapach nauki.
FINANSOWANIE
Narodowe Centrum Nauki, grant PRELUDIUM nr 2018/31/N/HS6/01109.
REFERENCJE (76)
1.
Ostaszewska D, Tambor J. Fonetyka i fonologia współczesnego języka polskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN; 2000.
2.
Smoczyńska A. Grafemika jako dział językoznawstwa – rozważania teoretyczne i perspektywy badań interdyscyplinarnych. Linguistica Copernicana, 2019; 15: 265–75; https://doi.org/10.12775/LinCo....
3.
Awramiuk E, Krasowicz-Kupis G. Odkrywanie słowa pisanego. Odbicie problemów z segmentacją fonologiczną w komunikacji pisemnej małych dzieci. W: Odkrywanie słowa. Historia i współczesność. Sokólska U (red.). Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku; 2015, s. 595–607.
4.
Biernacka M. Słuch fonematyczny, fonologiczny czy mowny – rozważania terminologiczne. W: Bogactwo językowe i kulturowe Europy w oczach Polaków i cudzoziemców. Maćkowiak R, Wojtczak E (red.). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego; 2014.
5.
Krasowicz-Kupis G. Rozwój świadomości językowej dziecka. Teoria i praktyka. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej; 2004.
6.
Brzezińska A. Gotowość dzieci w wieku przedszkolnym do czytania i pisania. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza; 1987.
7.
Krasowicz-Kupis G. Rozwój i ocena umiejętności czytania dzieci sześcioletnich. W: Badanie gotowości szkolnej sześciolatków. Pawlina M (red.). Warszawa: Wydawnictwo Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej; 2006.
8.
Ouellette GP. What’s meaning got to do with it: the role of vocabulary in word reading and reading comprehension. J Educ Psych, 2006; 98(3): 554; https://doi.org/10.1037/0022-0....
9.
Krasowicz-Kupis G. Rozwój metajęzykowy a osiągnięcia w czytaniu u dzieci 6–9-letnich. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej; 1999.
10.
Coltheart M. Dual route and connectionist models of reading: an overview. Lond Rev Educ, 2006; 4(1): 5–17; https://doi.org/10.1080/136031....
11.
Ehri LC. Learning to read words: theory, findings, and issues. Sci Stud Read, 2005; 9(2): 167–88; https://doi.org/10.1207/s15327....
12.
Adams MJ. Beginning to Read: Thinking and Learning About Print. Cambridge, MA: MIT Press; 1994.
13.
Goswami U, Bryant P. Phonological Skills and Learning to Read. Hove, East Sussex: Psychology Press; 2016.
14.
Stanovich KE. Matthew effects in reading: some consequences of individual differences in the acquisition of literacy. Read Res Q, 1986; 21(4): 360–407; https://doi.org/10.1598/RRQ.21....
15.
Lonigan CJ, Burgess SR, Anthony JL. Development of emergent literacy and early reading skills in preschool children: evidence from a latent-variable longitudinal study. Dev Psych, 2000; 36(5): 596–613; https://doi.org/10.1037/0012-1....
16.
Snowling MJ, Hulme C. The science of reading: a handbook. Oxford: Blackwell; 2005.
17.
Sigmund JL, Mehlhase H, Schulte-Körne G, Moll K. Early cognitive predictors of spelling and reading in German-speaking children. Front Educ, 2024; 9: 1378313.
18.
Dams JE, Schaars MM, Segers E, Blom E. Understanding variation in prospective poor decoders: a person‐centred approach from kindergarten to Grade 2. Dyslexia, 2023; 29(4): 312–29; https://doi.org/10.1002/dys.17....
19.
Shaywitz SE, Shaywitz BA. Dyslexia (specific reading disability). Biol Psychiatry, 2005; 57(11): 1301–9; https://doi.org/10.1016/j.biop....
20.
Melby-Lervåg M, Lyster SAH, Hulme C. Phonological skills and their role in learning to read: a meta-analytic review. Psychol Bull, 2012; 138(2): 322; https://doi.org/10.1037/a00267....
21.
Cantiani C, Lorusso ML, Guasti MT, Sabisch B, Männel C. Characterizing the morphosyntactic processing deficit and its relationship to phonology in developmental dyslexia. Neuropsychologia, 2013; 51(8): 1595–1607; https://doi.org/10.1016/j.neur....
22.
Buchanan L, McEwen S, Westbury C, Libben G. Semantics and semantic errors: Implicit access to semantic information from words and nonwords in deep dyslexia. Brain Lang, 2003; 84(1): 65–83; https://doi.org/10.1016/S0093-....
23.
Bogdanowicz M. O dysleksji, czyli specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu – odpowiedzi na pytania rodziców i nauczycieli. Warszawa: Linea; 1994.
24.
Ramus F, Rosen S, Dakin SC, Day BL, Castellote JM, White S, Frith U. Theories of developmental dyslexia: insights from a multiple case study of dyslexic adults. Brain, 2003; 126(4): 841–65; https://doi.org/10.1093/brain/....
25.
Bogdanowicz M. Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu – dysleksja rozwojowa. W: Logopedia – pytania i odpowiedzi. Gałkowski T, Jastrzębowska G (red.). Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego; 2003b, s. 491–535.
26.
Buchweitz A, Araújo de Azeredo L, Bianchini Esper N, Prigol Dalfovo N, Wendt Viola T, Grassi-Oliveira R. Developmental dyslexia and the stress of reading: a social stress study of neuroendocrine response in children. Mind Brain Educ, 2023; 17(4): 312–23; https://doi.org/10.1111/mbe.12....
27.
Nicolson RI, Fawcett AJ. Development of dyslexia: the delayed neural commitment framework. Front Behav Neurosci, 2019; 13: 112; https://doi.org/10.3389/fnbeh.....
28.
Lervåg A, Hulme C. Rapid automatized naming (RAN) taps a mechanism that places constraints on the development of early reading fluency. Psychol Sci, 2009; 20(8): 1040–8; https://doi.org/10.1111/j.1467....
29.
Norton ES, Wolf M. Rapid automatized naming (RAN) and reading fluency: implications for understanding and treatment of reading disabilities. Ann Rev Psych, 2012; 63: 427–52; https://doi.org/10.1146/annure....
30.
Dębska A, Łuniewska M, Zubek J, Chyl K, Dynak A, Dzięgiel‐Fivet G i wsp. The cognitive basis of dyslexia in school‐aged children: a multiple case study in a transparent orthography. Develop Sci, 2022; 25(2): e13173; https://doi.org/10.1111/desc.1....
31.
Eden GF, Flowers DL. Dyslexia: neurodevelopmental basis. W: Encyclopedia of Neuroscience. Squire LR (red.). Academic Press; 2009, s. 741–7; https://doi.org/10.1016/B978-0....
32.
Fawcett AJ, Pickering S, Nicolson RI. Development of the DEST test for the early screening for dyslexia. Facets of Dyslexia and its Remediation, 1993; 3: 483–96; https://doi.org/10.1016/B978-0....
33.
Martinez-Murcia FJ, Ortiz A, Formoso MA, Lopez-Zamora M, Luque JL, Gimenez A. A neural approach to ordinal regression for the preventive assessment of developmental dyslexia. W: Hybrid Artificial Intelligent Systems. de la Cal EA, Villar Flecha JR, Quintián H, Corchado E (red.). Cham: Springer International Publishing; 2020, s. 620–30; https://doi.org/10.1007/978-3-....
34.
O’Brien G, Yeatman JD. Bridging sensory and language theories of dyslexia: toward a multifactorial model. Dev Sci, 2021; 24(3): e13039; https://doi.org/10.1111/desc.1....
35.
Ozernov-Palchik O, Gaab N. Tackling the ‘dyslexia paradox’: reading brain and behavior for early markers of developmental dyslexia. Wiley Interdiscip Rev Cogn Sci, 2016; 7(2): 156–76; https://doi.org/10.1002/wcs.13....
36.
Tamboer P, Vorst HCM, Oort FJ. Five describing factors of dyslexia. J Learn Disabil, 2016; 49(5): 466–83; https://doi.org/10.1177/002221....
37.
Carroll JM, Solity J, Shapiro LR. Predicting dyslexia using prereading skills: the role of sensorimotor and cognitive abilities. J Child Psychol Psychiatry, 2016; 57(6): 750–8; https://doi.org/10.1111/jcpp.1....
38.
Carioti D, Stucchi N, Toneatto C, Masia MF, Broccoli M, Carbonari S i wsp. Rapid automatized naming as a universal marker of developmental dyslexia in Italian monolingual and minority-language children. Front Psychol, 2022; 13: 783775; https://doi.org/10.3389/fpsyg.....
39.
Cohen M, Mahé G, Laganaro M, Zesiger P. Does the relation between rapid automatized naming and reading depend on age or on reading level? A behavioral and ERP study. Front Hum Neurosci, 2018; 12: 73; https://doi.org/10.3389/fnhum.....
40.
Psyridou M, Tolvanen A, Patel P, Khanolainen D, Lerkkanen M-K, Poikkeus A-M. Reading difficulties identification: a comparison of neural networks, linear, and mixture models. Sci Stud Read, 2023; 27(1): 39–66; https://doi.org/10.1080/108884....
41.
Wong SWL, McBride-Chang C, Lam C, Chan B, Lam FWF, Doo S. The joint effects of risk status, gender, early literacy, and cognitive skills on the presence of dyslexia among a group of high-risk Chinese children. Dyslexia, 2012; 18(1): 40–57; https://doi.org/10.1002/dys.14....
42.
Carvalho A, Pereira M, Festas I. Indicadores precoces da dislexia de desenvolvimento: um estudo longitudinal. Revista de Estudios e Investigación en Psicología y Educación, 2017: 4(2): 71–88.
43.
Justi CNG, Cunha N, Justi FRDR. Conhecimento do nome das letras: predizendo dificuldades de leitura e de escrita. Estudos de Psicologia (Campinas), 2019; 37: e180173.
44.
Plewko J, Chyl K, Bola Ł, Łuniewska M, Dębska A, Banaszkiewicz A i wsp. Letter and speech sound association in emerging readers with familial risk of dyslexia. Front Hum Neurosci, 2018; 12: 393; https://doi.org/10.3389/fnhum.....
45.
Thompson PA, Hulme C, Nash HM, Gooch D, Hayiou-Thomas E i wsp. Developmental dyslexia: predicting individual risk. J Child Psychol Psychiatry, 2015; 56(9): 976–87; https://doi.org/10.1111/jcpp.1....
46.
Yu X, Ferradal S, Dunstan J, Carruthers C, Sanfilippo J, Zuk J i wsp. Patterns of neural functional connectivity in infants at familial risk of developmental dyslexia. JAMA Netw Open, 2022; 5(10): e2236102; https://doi.org/10.1001/jamane....
47.
van der Leij A, Van Bergen E, van Zuijen T, De Jong P, Maurits N, Maassen B. Precursors of developmental dyslexia: an overview of the longitudinal Dutch dyslexia programme study. Dyslexia, 2013; 19(4): 191–213; https://doi.org/10.1002/dys.14....
48.
Gaggi O, Palazzi CE, Ciman M, Galiazzo G, Franceschini S, Ruffino M i wsp. Serious games for early identification of developmental dyslexia. Comp Entertain (CIE), 2017; 15(2): 1–24; https://doi.org/10.1145/262955....
49.
Gawron N, Jednoróg K, Bogdanowicz K, Wiejak K, Krasowicz-Kupis G. Niejęzykowe deficyty poznawcze u dzieci z dysleksją rozwojową i jej ryzykiem – przegląd badań. Psychol Rozwoj, 2014; 19(4): 15–30.
50.
Rauschenberger M, Baeza-Yates R, Rello L. Screening risk of dyslexia through a web-game using language-independent content and machine learning. Proceedings of the 17th International Web for All Conference, 2020.
51.
van Setten ERH, Hakvoort BE, van der Leij A i wsp. Predictors for grade 6 reading in children at familial risk of dyslexia. Ann Dyslexia, 2018; 68(3): 181–202; https://doi.org/10.1007/s11881....
52.
Bégel V, Dalla Bella S, Devignes Q, Vandenbergue M, Lemaître M-P, Dellacherie, D. Rhythm as an independent determinant of developmental dyslexia. Dev Psychol, 2022; 58(2): 339–58; https://doi.org/10.1037/dev000....
53.
Persici V, Stucchi N, Arosio F. Rhythmic and morphosyntactic predictions: the anticipation abilities of Italian children with developmental dyslexia. Proceedings of the 43rd Annual Boston University Conference on Language Development (BUCLD 43), 2019; 537–48.
54.
Njiokiktjien C. Dyslexia: a neuroscientific puzzle. Acta Paedopsychiatrica, 1994; 56(3): 157–67; https://doi.org/10.1111/j.1469....
55.
Haslum MN. Predictors of Dyslexia? Irish J Psych, 1989; 10(4): 622–30; https://doi.org/10.1080/030339....
56.
McBride‐Chang C, Lam F, Lam C, Chan B, Fong CYC, Wong TTY i wsp. Early predictors of dyslexia in Chinese children: familial history of dyslexia, language delay, and cognitive profiles. J Child Psychol Psychiatry, 2011; 52(2): 204–11; https://doi.org/10.1111/j.1469....
57.
Richardson U, Kulju P, Nieminen L, Torvelainen P. Early signs of dyslexia from the speech and language processing of children. Int J Speech-Lang Path, 2009; 11(5): 366–80; https://doi.org/10.1080/175495....
58.
Wang R, Bi H-Y. A predictive model for Chinese children with developmental dyslexia: based on a genetic algorithm optimized back-propagation neural network. Exp Sys App, 2022; 187: 115949; https://doi.org/10.1016/j.eswa....
59.
Lyytinen H, Eklund K, Erskine J, Guttorm T, Laakso M, Leppänen P i wsp. Development of children at familial risk for dyslexia before school age. Enfance, 2004; 56(3): 289–309; https://doi.org/10.3917/enf.56....
60.
Domagała A, Mirecka U. Testy przesiewowe do badania umiejętności czytania i pisania. Now Audiofonol, 2015; 4(4): 45–50; https://doi.org/10.17431/89530....
61.
Hulme C, Bowyer-Crane C, Carroll JM, Duff FJ, Snowling MJ. The causal role of phoneme awareness and letter-sound knowledge in learning to read: combining intervention studies with mediation analyses. Psychol Sci, 2012; 23(6): 572–7; https://doi.org/10.1177/095679....
62.
Fraga González G, Žarić G, Tijms J, Bonte M, Blomert L, van der Molen MW. Brain-potential analysis of visual word recognition in dyslexics and typically reading children. Front Hum Neurosci, 2014; 8: 474; https://doi.org/10.3389/fnhum.....
63.
Frith U. Paradoxes in the definition of dyslexia. Dyslexia, 1999; 5(4): 192–214; https://doi.org/10.1002/(SICI)...<192::AID-DYS144>3.0.CO;2-N.
64.
Helland T, Morken F, Helland WA. Kindergarten screening tools filled out by parents and teachers targeting dyslexia. Predictions and developmental trajectories from age 5 to age 15 years. Dyslexia, 2021; 27(4): 413–35; https://doi.org/10.1002/dys.16....
65.
Bogdanowicz M, Kalka D, Sajewicz-Radtke U, Radtke BM. Bateria metod diagnozy rozwoju psychomotorycznego dzieci pięcio-i sześcioletnich. Bateria-5/6. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych i Pedagogicznych; 2010.
66.
Bogdanowicz M, Kalka D, Sajewicz-Radtke U, Radtke BM. Bateria metod diagnozy przyczyn niepowodzeń szkolnych u dzieci ośmioletnich – wersja skrócona. BATERIA-8S [B-8 „S”]. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych i Pedagogicznych; 2010.
67.
Krasowicz-Kupis G, Bogdanowicz KM, Wiejak K. Bateria testów czytania BTCZ IBE: podręcznik. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych; 2015.
68.
Feniman MR, Ortelan RR, Lauris JR, Campos CF, Cruz MS. A proposed behavioral tool to assess sustained auditory attention. Braz J Otorhinolaryngol, 2007; 73(4): 523–7; https://doi.org/10.1016/s1808-.... https://doi.org/10.1177/002221....
69.
Lervåg A, Hulme C, Melby-Lervåg M. Unpicking the developmental relationship between oral language skills and reading comprehension: It’s simple, but complex. Child Dev, 2018; 89(5): 2141–56; https://doi.org/10.1111/cdev.1....
70.
Wagner RK, Torgesen JK, Rashotte CA. Development of reading-related phonological processing abilities: new evidence of bidirectional causality from a latent variable longitudinal study. Dev Psychol, 1994; 30(1): 73–87; https://doi.org/10.1037/0012-1....
71.
Fischer K, Yan Z. The development of dynamic skill theory. W: Conceptions of Development. Hove, UK: Psychology Press; 2018, s. 279–312.
72.
Beck J, Beck K, de Białynia-Woycikiewicz M, Jednoróg K. The trajectory of letter and speech sounds association in children: insights from a cross-sectional study. Read Writ, 2025; https://doi.org/10.1007/s11145....
73.
Caravolas M, Lervåg A, Mousikou P, Efrim C, Litavský M, Onochie-Quintanilla E i wsp. Common patterns of prediction of literacy development in different alphabetic orthographies. Psychol Sci, 2012; 23(6): 678–86; https://doi.org/10.1177/095679....
74.
Bonte M, Brem S. Unraveling individual differences in learning potential: a dynamic framework for the case of reading development. Dev Cogn Neurosci, 2024; https://doi.org/10.1016/j.dcn.....
75.
Bautista GF, Ghesquière P, Torbeyns J. Stimulating preschoolers’ early literacy development using educational technology: a systematic literature review. Int J Child-Comput Interact, 2024; 39; https://doi.org/10.1016/j.ijcc....
76.
Snowling MJ, Hulme C. Interventions for children’s language and literacy difficulties. Int J Lang Commun Dis, 2012; 47(1): 27–34; https://doi.org/10.1111/j.1460....
Udostępnij
ARTYKUŁ POWIĄZANY
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
