STUDIUM PRZYPADKU
Rodzina dziecka z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi i współwystępującymi centralnymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego – studium przypadku
1
Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, Światowe Centrum Słuchu, Zakład Audiologii
Eksperymentalnej, Warszawa/Kajetany
A - Koncepcja i projekt badania; B - Gromadzenie i/lub zestawianie danych; C - Analiza i interpretacja danych; D - Napisanie artykułu; E - Krytyczne zrecenzowanie artykułu; F - Zatwierdzenie ostatecznej wersji artykułu;
Data nadesłania: 11-08-2025
Data ostatniej rewizji: 01-09-2025
Data akceptacji: 01-09-2025
Data publikacji: 30-09-2025
Autor do korespondencji
Joanna Kobosko
Zakład Audiologii Eksperymentalnej, Światowe Centrum Słuchu, Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, ul. Mochnackiego 10, 02-042 Warszawa
Zakład Audiologii Eksperymentalnej, Światowe Centrum Słuchu, Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, ul. Mochnackiego 10, 02-042 Warszawa
Now Audiofonol 2025;14(3):59-70
SŁOWA KLUCZOWE
rodzina dziecka z ADHD i APDADHDzaburzenia przetwarzania słuchowegoAPDjakość życia rodzinykwestionariusz FQoLS-2006spójność systemu rodzinnegoelastyczność systemu rodzinnegokwestionariusz FACES IV-SOR
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Wprowadzenie:
Rodzina stanowi fundament rozwoju psychologicznego dziecka, dlatego ważne jest poznanie, jaka w ocenie jej dorosłych członków jest jakość życia rodziny w wybranych obszarach, a także jej spójność i elastyczność, zwłaszcza w sytuacji zdiagnozowania u dziecka/ dzieci zaburzeń neurorozwojowych czy niepełnosprawności.
Cel i metody:
Zaprezentowanie rodziny z dzieckiem z ADHD i APD z uwzględnieniem oceny jakości życia rodziny (kwestionariusz FQoLS-2006), spójności i elastyczności rodziny w ujęciu systemowym w świetle Modelu kołowego systemów małżeńskich i rodzinnych D.H. Olsona (FACES IV-SOR), a także projekcji rodziny w rysunku (Test rysunku rodziny) w wykonaniu matki oraz informacji z wywiadu wstępnego z matką i ankiety informacyjnej. Celem artykułu jest też wskazanie zasobów rodziny oraz obszarów jej funkcjonowania wymagających profesjonalnego wsparcia psychologicznego.
Opis przypadku:
Przedmiotem opisu jest rodzina pełna, składająca się z następujących osób: matka, ojciec, dwoje dorosłych dzieci (córka i syn) oraz syn w wieku 7 lat z ADHD i APD, z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Rodzina obecnie w rozłące – matka mieszka z synami, mąż pracuje w innym mieście, a córka studiuje z dala od domu. Jakość życia rodziny została oceniona przez matkę wysoko: ogółem 3,79 (w skali od 1 do 5), najwyżej – w obszarze kariery zawodowej członków rodziny oraz interakcji społecznych, najniżej – w obszarze systemu wartości rodziny. Spójność i elastyczność systemu rodzinnego pozostaje na przeciętnym poziomie. Uwagę zwraca wysokie nasilenie wymiarów niezrównoważenia systemu rodzinnego: Chaotyczności i Sztywności. Wysoka Chaotyczność w systemie rodzinnym (SOR) wraz z wynikami analizy relacji w rodzinie z wykorzystaniem metody projekcyjnej (rysunek rodziny) wskazują na obszar problemowy, jakim jest funkcjonowanie podsystemu małżeńskiego.
Wnioski:
Relacja małżeńska w omawianej rodzinie wymaga pogłębionej diagnozy psychologicznej i interwencji psychologicznej. Pomimo tego, iż podwyższona Chaotyczność i Sztywność systemu rodzinnego chłopca z ADHD i APD może pełnić w rodzinie funkcję adaptacyjną do trudności przez niego przejawianych, to jednak optymalnie nie sprzyja rozwojowi zarówno poznawczemu, jak i społeczno-emocjonalnemu, a tym samym przystosowaniu społecznemu dziecka. Chłopiec z ADHD i APD wymaga nie tylko kształcenia dostosowanego do jego potrzeb, lecz także zwiększenia kompetencji społeczno-emocjonalnych poprzez udział w zajęciach socjoterapeutycznych i psychologicznych.
Rodzina stanowi fundament rozwoju psychologicznego dziecka, dlatego ważne jest poznanie, jaka w ocenie jej dorosłych członków jest jakość życia rodziny w wybranych obszarach, a także jej spójność i elastyczność, zwłaszcza w sytuacji zdiagnozowania u dziecka/ dzieci zaburzeń neurorozwojowych czy niepełnosprawności.
Cel i metody:
Zaprezentowanie rodziny z dzieckiem z ADHD i APD z uwzględnieniem oceny jakości życia rodziny (kwestionariusz FQoLS-2006), spójności i elastyczności rodziny w ujęciu systemowym w świetle Modelu kołowego systemów małżeńskich i rodzinnych D.H. Olsona (FACES IV-SOR), a także projekcji rodziny w rysunku (Test rysunku rodziny) w wykonaniu matki oraz informacji z wywiadu wstępnego z matką i ankiety informacyjnej. Celem artykułu jest też wskazanie zasobów rodziny oraz obszarów jej funkcjonowania wymagających profesjonalnego wsparcia psychologicznego.
Opis przypadku:
Przedmiotem opisu jest rodzina pełna, składająca się z następujących osób: matka, ojciec, dwoje dorosłych dzieci (córka i syn) oraz syn w wieku 7 lat z ADHD i APD, z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Rodzina obecnie w rozłące – matka mieszka z synami, mąż pracuje w innym mieście, a córka studiuje z dala od domu. Jakość życia rodziny została oceniona przez matkę wysoko: ogółem 3,79 (w skali od 1 do 5), najwyżej – w obszarze kariery zawodowej członków rodziny oraz interakcji społecznych, najniżej – w obszarze systemu wartości rodziny. Spójność i elastyczność systemu rodzinnego pozostaje na przeciętnym poziomie. Uwagę zwraca wysokie nasilenie wymiarów niezrównoważenia systemu rodzinnego: Chaotyczności i Sztywności. Wysoka Chaotyczność w systemie rodzinnym (SOR) wraz z wynikami analizy relacji w rodzinie z wykorzystaniem metody projekcyjnej (rysunek rodziny) wskazują na obszar problemowy, jakim jest funkcjonowanie podsystemu małżeńskiego.
Wnioski:
Relacja małżeńska w omawianej rodzinie wymaga pogłębionej diagnozy psychologicznej i interwencji psychologicznej. Pomimo tego, iż podwyższona Chaotyczność i Sztywność systemu rodzinnego chłopca z ADHD i APD może pełnić w rodzinie funkcję adaptacyjną do trudności przez niego przejawianych, to jednak optymalnie nie sprzyja rozwojowi zarówno poznawczemu, jak i społeczno-emocjonalnemu, a tym samym przystosowaniu społecznemu dziecka. Chłopiec z ADHD i APD wymaga nie tylko kształcenia dostosowanego do jego potrzeb, lecz także zwiększenia kompetencji społeczno-emocjonalnych poprzez udział w zajęciach socjoterapeutycznych i psychologicznych.
FINANSOWANIE
Niniejsze badania i artykuł nie otrzymały żadnego specjalnego grantu od agencji finansujących w sektorze publicznym, komercyjnym ani non-profit.
REFERENCJE (51)
1.
Zasępa E, Wołowicz A. Jakość życia rodzin z dzieckiem z niepełnosprawnością intelektualną. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej; 2010.
2.
Otapowicz D, Sakowicz-Boboryko A, Wyrzykowska-Koda D. Niepełnosprawność a jakość życia rodziny. Pogranicze. Studia Społeczne, 2016; XXVIII: 101‒15.
3.
Schertz M, Karni-Visel Y, Tamir A, Genizi J, Roth D. Family quality of life among families with a child who has a severe neurodevelopmental disability: impact of family and child socio-demographic factors. Res Dev Disabil, 2016; 53: 95–106.
4.
Kobosko J, Ganc M, Paluch P, Jędrzejczak WW, Geremek-Samsonowicz A, Skarżyński H. Jakość życia rodzin z małym dzieckiem głuchym. Now Audiofonol, 2020; 9(1): 19–32; https://doi.org/10.17431/9.1.2.
5.
Kobosko J, Ganc M, Skoczylas A, Jędrzejczak WW, Skarżyński H. Jakość życia rodzin z dzieckiem z centralnymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego. Now Audiofonol, 2021; 10(1): 26–38; https://doi.org/10.17431/10.1.....
6.
Romaniuk A, Ward M, Henrikson B, Cochrane K, Theule J. Family quality of life perceived by mothers of children with ASD and ADHD. Child Psychiatry Hum Dev, 2024; 55: 510–19; https://doi.org/10.1007/s10578....
8.
Wzorek A. Rodzina z dzieckiem z zaburzeniami słuchu – spojrzenie systemowe. Psychoterapia, 2010; 4(151): 53‒64.
9.
Barłóg K. Sytuacja w systemach rodzinnych z dzieckiem z ASD w świetle Modelu Kołowego Davida H. Olsona. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego; 2020.
10.
Ganc M, Kobosko J, Jedrzejczak WW, Kochański B, Skarzynski H. Psychomotor development of 4-year-old deaf children with cochlear implants: three case studies. Int J Pediatr Otorhinolaryngol, 2021; 141: 110570; https://doi.org/10.1016/j.ijpo....
11.
Kobosko J. Rodzina dziecka głuchego w ujęciu systemowym w świetle Modelu Kołowego D.H. Olsona – badania z perspektywy słyszących matek. Studia i Badania Naukowe Ateneum, 2024; 1: 57–79; https://doi.org/10.36575/2657-....
12.
Rostkowska J, Kobosko J. Dziecko z zaburzeniami przetwarzania słuchowego w ujęciu interdyscyplinarnym – studium przypadku. Roczniki Pedagogiczne, 2024; 16(3): 45–66; https://doi.org/10.18290/rped2....
13.
Rostkowska J, Wojewódzka B. Dzieci z zaburzeniem przetwarzania słuchowego. W: Wspieranie rozwoju umiejętności społecznych dzieci w normie rozwojowej i dzieci ze specjalnymi potrzebami. Szurowska B, Jegier A (red.). Warszawa: Difin; 2017, s. 104‒13.
14.
Kosmalowa J, Kobosko J. Grupa wsparcia dla rodziców dzieci z uszkodzonym narządem słuchu. Szkoła Specjalna, 2002; 3: 174–80.
15.
Ganc M, Milner R, Jędrzejczak WW, Skarżyński H. Terapia EEG Biofeedback dziewięcioletniego ucznia szkoły podstawowej z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej i ośrodkowymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego – studium przypadku. Problemy społeczne, edukacyjne i artystyczne, 2017; 29: 167–87.
16.
Ryś M. Systemy rodzinne. Metody badań struktury rodziny pochodzenia i rodziny własnej. Warszawa: Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej; 2001.
17.
Olson DH. Circumplex Model of Marital and Family Systems. J Fam Ther, 2000; 22: 144–67.
18.
Margasiński A. Teoria i wybrane modele systemów rodzinnych. W: Rodzina w ujęciu systemowym. Teoria i badania. Margasiński A (red.). Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP; 2015, s. 6–32.
19.
Margasiński A. Skale Oceny Rodziny. Polska adaptacja FACES IV – Flexibility and Cohesion Evaluation Scales Davida H. Olsona. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych; 2013.
20.
Olson D, Gorall D. FACES IV: innovations and applications. Minnesota: Life Innovations; 2004.
21.
Wirth A, Reinelt T, Gawrilow C, Schwenck C, Freitag CM, Rauch WA. Examining the relationship between children’s ADHD symptomatology and inadequate parenting: the role of household chaos. J Atten Disord, 2019; 23(5): 451–62; https://doi.org/10.1177/108705....
22.
Brown RI, Brown I. Family Quality of Life. W: Encyclopedia of Quality of Life and Well-Being Research. Michalos AC (red.). Dordrecht: Springer; 2014.
23.
Alnahdi GH, Alwadei A, Woltran F, Schwab S. Measuring family quality of life: scoping review of the available scales and future directions. Int J Environ Res Public Health, 2022; 19(23): 15473; https://doi.org/10.3390/ijerph....
24.
Butcher JN, Hooley JM, Mineka S. Psychologia zaburzeń. DSM-5. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne; 2021.
25.
Jóźwiak J, Tarnowska-Ciosek I. Z tego się nie wyrasta. Kompendium ADHD. Warszawa: Wydawnictwo Agora; 2024.
27.
Januszewska E, Januszewska I. ADHD a problem dysleksji u dzieci w wieku szkolnym. Rocznik Filozoficzny Ignatianum, 2016; 22(2): 52–74.
28.
Kołakowski A, Wolańczyk T, Pisula A, Skotnicka M, Bryńska A. ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej: przewodnik dla rodziców i wychowawców. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne; 2007.
29.
Dąbkowski M, Gambin M, Steinborn B. Aktualna interdyscyplinarna opinia ekspercka w ramach programu „Dziecko i świat za pan brat” dotycząca proponowanych modeli rozwiązań odnośnie do kompleksowego podejścia do postępowania w ADHD. Psychiatr Psychol Klin, 2010; 10(3): 224–34.
30.
Kołakowski A, Jerzak M. Czym jest ADHD? W: ADHD w szkole. Jerzak M, Kołakowski A (red.). Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne; 2023.
31.
Katz J. Central test battery: Tester’s manual. Handbook of Clinical Audiology, edition 4. Katz J (red.). Baltimore – Hong Kong – London – Sydney: William & Wilkins; 2001.
32.
Fuente A, McPherson B. Ośrodkowe procesy przetwarzania słuchowego: wprowadzenie i opis testów możliwych do zastosowania u pacjentów polskojęzycznych. Otolaryngologia, 2007; 6(2): 66–76.
33.
ASHA. (Central) auditory processing disorders. American Speech Language-Hearing Association, 2005; https://doi.org/10.1044/policy... [dostęp: 15.01.2024].
34.
Keith RW. Zaburzenia procesów przetwarzania słuchowego. W: Audiologia kliniczna. Śliwińska- Kowalska M (red.). Łódź: Mediton; 2005, s. 367–5.
35.
Sharma M, Purdy SC, Kelly AS. Comorbidity of auditory processing, language, and reading disorders. J Speech Lang Hear Res, 2009; 52(3): 706–22; https://doi.org/10.1044/1092-4...).
36.
Ganc M, Kobosko J, Jędrzejczak WW, Skoczylas A, Skarżyński H. Rozwój psychoruchowy u dzieci w młodszym wieku szkolnym z centralnymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego i rozwoju mowy na tle rówieśników rozwijających się typowo. Now Audiofonol, 2022; 11(2): 65–73; https://doi.org/10.17431/11.2.....
37.
Lawton S, Purdy SC, Kalathottukaren RT. Children diagnosed with auditory processing disorder and their parents: a study about perceptions of living with APD. J Am Acad Audiol, 2017; 28(7): 610–24; https://doi.org/10.3766/jaaa.1....
38.
Rostkowska J, Kobosko J, Kłonica KL. Problemy emocjonalno-społeczne i behawioralne u dzieci z centralnymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego (CAPD) w ocenie rodziców. Now Audiofonol, 2013; 2(1): 29–35; https://doi.org/10.17431/88385....
39.
Rouillon I, de Lamaze A, Ribot M, Collet G, de Bollardière T, Elmir R, et al. Auditory processing disorder in children: the value of a multidisciplinary assessment. Eur Arch Otorhinolaryngol, 2021; 278(12): 4749–56; https://doi.org/10.1007/s00405....
40.
40; Bellis TJ, Billiet C, Ross J. The utility of visual analogs of central auditory tests in the differential diagnosis of (central) auditory processing disorder and attention deficit hyperactivity disorder. J Am Acad Audiol, 2011; 22(8): 501–14; https://doi.org/10.3766/jaaa.2....
41.
Moore DR, Hunter LL. Auditory processing disorder (APD) in children: a marker of neurodevelopmental syndrome. Hearing Balance Commun, 2013; 11(3): 160–7; https://doi.org/10.3109/216957....
42.
Hours C, Recasens C, Baleyte JM. ASD and ADHD comorbidity: what are we talking about? Front Psychiatr, 2022; 13: 837424; https://doi.org/10.3389/fpsyt.....
43.
Lanzetta-Valdo BP, Oliveira GA, Ferreira JT, Palacios EM. Auditory processing assessment in children with attention deficit hyperactivity disorder: an open study examining methylphenidate effects. Int Arch Otorhinolaryngol, 2017; 21(1): 72–8; https://doi.org/10.1055/s-0036....
44.
Wojnarska A. Kompetencje komunikacyjne osób z ADHD – przegląd literatury. Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej, 2021; (42): 11–25.
45.
Braun-Gałkowska M. Metody poznawania systemu rodzinnego. Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego; 2002, s. 25–53.
46.
Kończewska-Murdzek Z. Afirmacja dziecka w łonie matki – podstawą cywilizacji miłości. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 2014; 4: 222–39.
47.
Frydrychowicz A. Rysunek rodziny. Projekcyjna metoda badania stosunków rodzinnych. Warszawa: Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej Ministerstwa Edukacji Narodowej; 1996.
48.
Braun-Gałkowska M. Systemy rodzinne osób zadowolonych i niezadowolonych z małżeństwa w świetle rysunku rodziny. W: Rysunek projekcyjny jako metoda badań psychologicznych. Łaguna M, Lachowska B (red.). Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL; 2003, s. 151–64.
49.
Lűscher M. Diagnostyka kolorami Maxa Lűschera. Oprac. i tłum. Dąbowa K, Leśniak FL. Warszawa: Polskie Towarzystwo Higieny Psychicznej; 1998.
50.
Vaschina M, Gilmore L, Cuskelly M, Lurie J. The contribution of household chaos and fatigue to maternal stress. J Child Fam Stud, 2025; 1–11; https://doi.org/10.1007/s10826....
51.
Everri M, Mancini T, Fruggeri L. The role of rigidity in adaptive and maladaptive families assessed by FACES IV. The points of view of adolescents. J Child Fam Stud, 2016; 25(10): 2987–97; https://doi.org/10.1007/s10826....
Udostępnij
ARTYKUŁ POWIĄZANY
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
